Is het nu allemaal wel zo slecht?

 

Paul Evenblij schreef een blogpost

Paul Evenblij schreef een blogpost. En die post heeft (in mijn beleving althans) een goede discussie losgemaakt.

Die blogpost geef een aantal probleempunten aan, waaronder deze:

Mijn grootste probleem dit jaar, echter, is met de vlakheid, de ideeënarmoede en de grijsheid. (Eigenlijk de witheid, maar daarover later.) De meeste inzenders lijken geen benul te hebben wat moderne science-fiction/fantasy is. Steeds weer worden dezelfde ideeën, veelal afkomstig uit film of televisieseries, even vluchtig afgestoft, hier en daar van een strik voorzien, en gepresenteerd als het beste wat het Nederlands taalgebied te bieden heeft.

Helaas heeft Paul alleen kunnen lezen wat anderen voor hem geselecteerd hebben.

 

“Het niveau van de inzendingen daalt” (in een neerwaartse spiraal)

Floris Kleijne in deze draad:

Lees een bundel als Gödel Slam en weet dat stap 1 het stuiten van de neerwaartse spiraal is.

En:

Het wordt niet alleen niet beter: het is de afgelopen 15-20 jaar erger geworden.

Ik kan de emotionele reactie begrijpen. Je doet (met wisselende organisaties) al sinds de jaren ’70 een wedstrijd en nog steeds zie je daarvan geen duidelijk-zichtbare resultaten. Zoals Paul Evenblij het in eerder genoemde blogpost omschrijft:

De meeste verhalen die ik dit jaar te lezen kreeg voor de Harland Awards vond ik saai, achterhaald, en middelmatig of ronduit slecht geschreven. Ik stond opnieuw versteld van het feit dat veertig of inmiddels zelfs vijftig jaar SF de genretuin van de Lage Landen volstrekt onberoerd lijken te hebben gelaten.

Alsof we na jaren investeringen nog steeds letterlijk in dat tijdperk zijn blijven hangen.

Maar een neerwaartse spiraal? Wat is de vergelijking of het vergelijkingsmateriaal? Datgene wat rond de jaren 90 werd gedaan en geschreven? (Het meeste daarvan was bagger, inclusief wat prijzen won.)

Of datgene wat in 2003 voor de Milleniumprijs werd ingezonden? (Het meeste was ook daar achterhaalde bagger, met 2 of 3 uitzonderingen op een totaal van bijna 100 verhalen [1])

[1] Ik was een van de juryleden van die editie

Is het “zorgwekkend dat er over de jaren geen duidelijke stijgende lijn zichtbaar is”? Wellicht. Maar wat is het referentiekader? Waar baseer je (over het algemeen) deze waarneming op? En overschat je hierin wellicht niet iets teveel het nut van een wedstrijd?

De enige manier om dat te controleren is door verschillende jaargangen van de Harland Awards / Paul Harland Prijs in z’n geheel door te werken. (Iets dat ik in 2014 met de organisatie besproken heb) en elk verhaal volgens een vaste set van criteria te beoordelen. “Wat scoort het op plot, overtuigingskracht, karakterontwikkeling, frisheid van uitwerking… en zo voorts?”

Mijn gevoel is dat het resultaat verrassend stabiel zal zijn, met een langzame stijging naar de plus.

 

De bagger van Tor.com

En doen we het echt zo slecht hier in Nederland/Belgie?

Ik heb dit eerder in een andere blogpost aangegeven: in een leessessie van de eerste 50 verhalen in: “Het beste van 5 jaar Tor.com” kwam ik een vergelijkbare hoop bagger tegen als in mijn lees-sessies voor de Millenniumprijs, Trek-Sagae en andere wedstrijden waar ik voor jureerde.

Slechts twee (twee!) van die veertig verhalen waren voor mij de moeite van het uitlezen waard. Eén daarvan was een fantasy-verhaal over  een jongen (of een meisje) die haar thuis verlaat en op weg is naar een andere stad. De ander was een steampunk-verhaal.

Beide verhalen sprongen naar voren door de kwaliteit van de uitdieping van zowel de (verzonnen) wereld als de (verzonnen) personages. Beide verhalen gingen voorbij aan de tropes, de platgetreden paden van de genres. En beide verhalen zaten sterk in elkaar.

De rest?

Was achterhaalde of slecht uitgewerkte bagger. In mijn persoonlijke optiek.

Herhalingen van dingen die al meer dan 100 jaar gedaan worden, zonder ook maar iets toe te voegen. Personages die nauwelijks uit de verf komen. Invalshoeken die (voor mij) volledig oninteressant waren, niets toevoegden aan mijn persoonlijke beleving. Verhalen die me na 2 of 3 bladzijden al deden afhaken, omdat ik niet geloofde in wat de schrijver aan het doen was, omdat ik moest braken van het platte, Amerikaanse (en vaak heteronormatieve) moralisme en uiteindelijk: omdat ik het geduld niet meer kon opbrengen verder te lezen.

Om opnieuw aan te geven dat de problematiek die we zien in de inzendingen voor de Harland Award (blijkbaar opnieuw veel middelmatigheid) niet uniek is voor Nederland.

 

Bagger hoort erbij

Het is onrealistisch te verwachten dat elke schrijver ambitieus is, onrealistisch te stellen dat elke schrijver ambitieus moet zijn. Toch lijkt dat vaak te gebeuren.

Schrijvers schrijven omdat ze schrijven. Sommigen doen dat met ambitie en een doel voor ogen. Anderen niet. Zo werkt dat. Klaar.

Bagger hoort erbij. En die schrijvers die daar bovenuit willen stijgen mogen en moeten dat zelf bepalen.

 

Selectieproces

Wat er in mijn optiek op dit moment “mis gaat” in de Harland Awards van de laatste drie edities is de voorselectie.

Ik schreef daar in eerder genoemde Facebookdraad het volgende over:

Er is bij de HA in mijn optiek een discrepantie tussen wat de voorselectie selecteert en de jury in de eindronde verwacht.

Een beetje als (in overdrachtelijke zin): “We hebben alle restaurants voorgeselecteerd waarin je als gezin veilig kunt eten (patat met applemoes!) zonder gekke dingen tegen te komen” waarbij de eindjury zich afvraagt: “Waar zijn de tenten met een uitdagend menu en uitdagende gerechten die mijn tong doet strelen met sensaties die ik nog nooit eerder heb ervaren?”

Hier zit een stuk ervaring achter.

De meeste verhalen die bovenaan komen zijn “veilige verhalen”. Vaak (redelijk) goed en degelijk (genoeg) geschreven, met een degelijk (genoeg) plot om geen echte controversie te creëren.

Deze veilige, (redelijk) degelijke verhalen scoren over het algemeen (verdiend) 6 tot 8 punten bij de jury.

Er zijn ook het soort “wilde en ongekamde” verhalen die bij sommige juryleden een negatieve reactie opleveren. De punk-verhalen, de House-muziek en trash-metal verhalen, de “ik ga (bijna) helemaal los, daarna steek ik alles in de fik (of zo) en toen reed ik — vanwege teveel ambitie — mijn auto in een greppel” verhalen die over het algemeen zeer gemengde reacties losmaken bij de jury Bijvoorbeeld omdat ze te experimenteel zijn, of omdat de personages ‘niet sympathiek genoeg’ zijn, of omdat ‘het verhaal te complex is’ of wat dan ook.

Dit soort verhalen eindig vaak in de middenmoot, omdat de jury niet eensgezind is. Een voorbeeld: “Goed geprobeerd, maar net niet goed genoeg” en: “Wat de fuk is deze schrijver aan het doen? Ik snapte er geen reet van.” en: “Dit verhaal is mijn absolute topper. Het heeft alles wat ik zoek: een ambitieuze schrijver, een ambitieus plot, het zoekt ongeveer elke grens op die opgezocht kan worden. Ja het faalt, maar het faalt glorieus, met vuurwerk en explosies”

De voorselecties zijn hoogstwaarschijnlijk funest voor dit soort “wringende” verhalen.

 

Een alternatieve opzet

De voorrondes zijn in het leven gekomen toen de inzendingen voor de Harland Awards richting de 200 verhalen ging. Teveel workload voor een jury die naast het volledig doorlezen ook per verhaal feedback moest schrijven.

 

Ik denk dat dit ten koste is gegaan van de grootste charme die de HA voor mij had: dat “ik trek een hele kast ambities open en beuk alle conventies stuk” verhalen, dat “ik ga schreeuwend op een berg brandende auto’s staan” werk hierdoor nauwelijks meer een kans krijgt.

Wat is (een mogelijk begin van) een oplossing?

  1. Alles beoordelen — Laat je eindjury alles beoordelen wat is ingezonden
  2. Filteren — Geef de jury de ruimte om te filteren. Een verhaal mag onuitgelezen blijven als dat verhaal voor dat jurylid niet in aanmerking komt voor verdere lezing
  3. Visie — Geef als organisatie aan wat je visie is met de HA. Wat zoek je? Wat verwacht je? Wat stimuleer je? (“Met de HA zoeken we naar die verhalen en die schrijvers die ….”)
  4. Nabeschouwing — Laat elk jurylid een nabeschouwing geven. Hoe jureerde hij of zij? Wat houdt het in als je als schrijver in een bepaalde regio bent gekomen (de onderste 50%, de middenmoot, de top 20)?
  5. Vooraf stimuleren — Inplaats van achteraf besprekingen te geven is het in mijn optiek nuttiger om schrijvers vooraf een stimulerende impuls te geven. Opnieuw: wat is je visie? Hoe kunnen schrijvers hier op inhaken?
  6. Tips en advies — Geef als organisatie heldere tips hoe je je als schrijver kunt ontwikkelen. Welke boeken en blogs zijn aanbevolen leesmateriaal? Welke stappen kun je nemen om jezelf te verbeteren? Hoe richt je schrijfgroepjes op? Hoe beoordeel je elkaars werk?

Optioneel:

  1. Benaderen door uitgever? — Geef schrijvers bij hun upload de mogelijkheid een vinkje te zetten met: “wil je benaderd worden door een uitgever?”. Zegt een schrijver “ja”, geef zijn of haar verhaal dan (op een gegeven moment) ook door naar uitgevers die daarin mee willen gaan. Hiermee houdt je en maak je een levendige cyclus.
  2. Adopteer een schrijver?  — Geef juryleden de optie om (inplaats van juryfeedback voor elk verhaal te schrijven) hun favoriete schrijver(s) van die editie van constructieve feedback te voorzien, te helpen, te coachen als- of zodra dat verhaal door een uitgever wordt opgepakt.

Beperk het hiertoe, zou ik zeggen.

De HA is een wedstrijd. De jury selecteert, de schrijvers schrijven en hopelijk werken een aantal van die (terugkerende) schrijvers stug aan hun eigen kwalliteiten, zodat ze elk jaar nog beter gaan worden.

Maar groei van schrijvers is iets dat een wedstrijd zich niet als doel moet stellen. Daarvoor is begeleiding nodig, zoals je onder andere in workshops en bij uitgevers met goede redacteurs zou moeten en kunnen krijgen. Daarvoor is stimulans nodig, zoals de mogelijkheid een publiek te bereiken, in publicaties te komen (zoals o.a. SF-Terra, WonderWaan, Ganymedes, Edge.Zero)

Daarvoor (groei) is ook het gat tussen inzending en uiteindelijk oordeel te groot.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s