Wat kenmerkt de “New wave SF” van nu?

Elke periode kent z’n eigen periodieke bewegingen en tegenbewegingen. Maar waar staan we nu? En wat is nu relevant?

Ik doe een gok

Huidige varianten van oude thema’s

Old-school avontuurwerk met een SF-uitvinding (of een serie SF-uitvindingen) en helden die de wereld redden zijn nog steeds een ding. De “Nexus” trilogie van Ramez Naam (een mix van een heldenroman en cyberpunk / post human / post singularity) is daar één voorbeeld van. Alles draait rond één uitvinding: een technologie waarmee een soort van telepathie mogelijk wordt. Space opera (o.a. gemixed met cyberpunk-invloeden) doet het ook nog goed voor schrijvers. Denk onder andere aan het werk van Neil Asher, Iain M. Banks en het schrijversduo James S.A. Corey.

Het lijkt erop dat maatschappij-kritisch werk, zoals door een aantal (vooral Britse) New Wave schrijvers, inclusief John Brunner, J.G Ballard en Brian Aldiss op dit moment minder in zwang is bij de uitgevers. Lekker geschreven avonturenwerk verkoopt redelijk makkelijk, want lekker leesbaar. Zware kost dat zich voortploetert door geo-politieke verwikkelingen, met Grote Vragen die Mogelijk Niet Beantwoord Worden en dat wordt gedragen door Tobberige Personages met een Saai, Alledaags Leven en een Laag Sex-appeal blijft een risico.

Waar komen we vandaan en waar staan we nu?

Vanuit platte “Uitvinder maakt uitvinding” verhalen (periode 1920, 1930), bewogen we naar “held heeft ruimteschip en redt de wereld of het universum” (periode 1930, 1940) en vanuit “SF werelden worden complexer, met meer menselijke personages” (periode 1940, 1950) gingen we naar “laten we eens verder kijken dan Pulp en avonturenverhalen, en ook maatschappij-relevante en literaire elementen gaan gebruiken” (periode 1950, 1960).

Van daar kregen we: “de wereld is aan het veranderen. Feminisme, mensenrechten. En laten we ook eens gaan experimenteren met vorm en stijl en inhoud” (periode 1950, 1960, 1970) waarna we een soort verschuiving kregen naar: “wij, de uitgevers gaan een wat conservatiever beleid volgen, want: crisis en fusies en we zijn ook een bedrijf en omzet en aandeelhouders” (periode 1980, 1990) waardoor er meer focus kwam op series en het echt wilde, experimentele werk wat wegzakte .

In die periode kwam echter ook de Cyberpunk op. Een mix van jaren ’50, ’60 en  ’70 stromingen, vermengd met Hardboiled Detective- en Film Noir-elementen en de technologische ontwikkelingen van dat moment.

Begin 2000 was “the new Weird” een ding (een soort mix van horror, SF en Fantasy) en nu is dat “slipstream“, een soort van “literatuur heeft seks met SF, de dagelijkse wereld, magisch realisme en het bizarre”.

Welke nieuwe ideeën zijn er? Welke kant zou het genre vanaf 2015 op kunnen gaan?

Kan SF nog?

Eén van de redeneringen achter “waarom er geen echte SF meer wordt geschreven” is dat de ontwikkelingen momenteel zo snel gaan, dat het bijna onmogelijk geworden is om nog SF te schrijven die over 5 jaar niet achterhaald is.

In mijn optiek is dat totale onzin. SF heeft nooit als doel gehad de toekomst te voorspellen, of correct te zijn in de pogingen die gedaan werden. Dat er schrijvers zijn die een zo realistisch mogelijk toekomstbeeld nastreven is een andere verhaal. Maar ook die schrijvers zoals Arthur C. Clarke en Isaac Asimov, die een aantal goede inzichten hadden, sloegen de plank vaker mis dan raak als het gaat om “wat kwam er nu echt uit van hun toekomstwerelden?”.

SF blijft speculatief. En een fantasie-genre. En een genre waarin (net als in Fantasy) een consistente wereldbouw totaal essentieel kan zijn, maar niet noodzakelijk wetenschappelijk verantwoord hoeft te zijn. Wat vandaag onmogelijk lijkt (Sneller dan Licht bijvoorbeeld) kan morgen een wetenschappelijke mogelijkheid blijken te zijn (omdat het universum wat gekker in elkaar blijkt te zitten dan Einstein dacht, bijvoorbeeld. Ik noem maar wat.).

De kern bij het schrijven van SF is (wat mij betreft althans) om de vinger aan de pols te houden van wat er nu gebeurt, van wat er nu bedacht wordt en daaruit een paar aannemelijke en (wellicht) totaal bizarre gevolgtrekkingen te maken.

De werkelijkheid blijkt vaak bizar.

SF anno nu

Hier zijn de dingen waarover geschreven wordt en geschreven kan worden.

  1. Post-humanisme — Hoe zien mensen er 20, 50 en 100 jaar van nu uit? Hoe denken ze? Leven ze? Sterven ze?
  2. Post-singularity — Wat als machines ontelbare malen slimmer worden dan mensen? Hoe zit de wereld er uit als we onsterfelijk zijn, dingen ter plekke kunnen samenstellen uit losse moleculen, afstand mogelijk geen rol meer speelt?
  3. Post-Einteiniaans — Wat als de snelheid van het licht slechts een constante is, maar niets zegt over de beperkingen en mogelijkheden van dit universum, of de maximale snelheid waarmee data en voorwerpen van één plek naar een andere kunnen worden verplaatst? Wat als dat universum niet zo rigide is als we denken, maar (bijvoorbeeld) een hologram?
  4. Neo-politiek — Wat gebeurt er binnen de verschillende politieke modellen als we alles van iedereen weten? Big Brother in overdrive? Wat voor impact heeft dat voor communistische, socialistische, fascistische, kapitalistische, oligargische en democratische samenlevingen?
  5. Neo-economisch — Wat gebeurt er als niemand meer hoeft te werken? Of rijkdommen op nieuwe manieren worden verspreid? Wat als die economie niet alleen uit geld bestaat, maar ook uit diensten en goodwill?
  6. Simulaties van de werkelijkheid — Wat als je videospellen als simulaties van de werelijkheid gaat zien? 3D games hebben sinds lange tijd physics ingebouwd waarmee onder andere Newtoneaanse wetten worden geimplementeerd om botsingen, de invloed van zwaartekracht en de snelheid en het pad van vallende objecten te berekenen. Wat als je met dit soort omgevingingen kunt prototypen? Dingen kunt bouwen en testen zoals auto’s, vliegtuigen, tunnels en steden? En planten? En genetische manipulatie kunt doen? En op eenvoudige wijze electronische circuits, werkende computers en werkende quantum-systemen kunt bouwen?
  7. Kritiek op de huidige geopolitieke ontwikkelingen — Wat kunnen we na 70 jaar zeggen over de situatie in Israel, Amerika en Europa? Wie is er werkelijk schuldig aan de ontwikkeling van extreme groepen zoals het ISIL? Welke politieke en economische manipulaties gaan er samen met aanslagen in Europa en Amerika (denk aan de toegenomen surveillance, onveilige achterdeurtjes in software zodat veiligheidsdiensten kunnen inbreken op de computers van consumenten en de recente roep om  verbod op encryptie)? Wat is vrijheid in dit verband? Wat is democratie in dit verband?
  8. Tegenstromingen en tegencultuur — Wie en wat zijn de punks, de provo’s, de krakers, de hippies en de beatniks van vandaag? Hoe zit het met genratie X en generatie Y? Zijn we allemaal in slaap gevallen of broeit ergens een nieuw verzet tegen de gevestigde orde? Wat gebeurt er in de ondergrondse cultuur? Hoe zit het bijvoorbeeld met feesten waar mensen elkaar bewust besmetten met AIDS? Of feesten waar je uit je dak gaat op drugs en feesten en clubs waar je seks kunt hebben met zo ongeveer iedereen en alles dat aanwezig is? Waar is de nieuwe muziek? Wat zijn de nieuwe thrills? De nieuwe drugs? De nieuwe uitdagingen?
  9. Vrije tijd — Wat gaan we doen als we meer vrije tijd krijgen? Hoe aantrekkelijk zijn extreme sporten en het opzoeken van fysieke grenzen doormiddel van dat soort sporten? Hoe zit het met Virtual Reality? Welke rol gaat dat spelen in de beleving van de werkelijke wereld? Zeker nu dat samen gaat met 3D-omgevingen die samen kunnen smelten met de echte wereld? Wat voor impact heeft dit voor creatieve expressie? Gaat iedereen kunst maken? Hoeveel vrije tijd gaan we krijgen?
  10. Nieuwe vormen van oorlog — Wat als oorlog niet meer door mensen wordt uitgevochten? Of als mensen door machines worden opgespoord en uitgeschakeld zoals nu gebeurt? Wat als oorlog ook economisch kan worden uitgevochten? Bijvoorbeeld door (de schulden van) een land op te kopen? En wat is er mogelijk geworden op het vlak van cyber-aanvallen? Kun je een land onder druk zetten door de infrastructuur aan te vallen? En hoe ga je daar tegenin? Welke tegenacties neem je?
  11. Oplossingen voor huidige problemen — Hoe gaan we de mogelijke klimaatverandering aanpakken? Hoe zit het met het gat dat wordt achtergelaten door de massale sterfte van duizenden plant- en diersoorten in de afgelopen eeuw? Waar halen we in de toekomst onze energie vandaan? Vinden we alternatieven voor zeldzame grondstoffen en grondstoffen waarvoor vervuilende processen worden gebruikt? Eten we straks nog steeds vlees van de bio-industrie? En zal dat hetzelfde vlees zijn als we nu eten? Wat is nu al in ontwikkeling? En hoe gaat dat onze (belevings) wereld veranderen?

Wat wordt de nieuwe stroming? De nieuwe benchmark?

In de muziek is er ongeveer elke 10 jaar wel een nieuwe band of een nieuwe artiest die iets doet waarmee grenzen worden verlegd, dat een sterke invloed heeft op elke volgende artiest, of dat al het voorgaande in de schaduw stelt. Binnen mijn smaak waren dat bijvoorbeeld Nirvana, Skunk Anansie, Slipknot, Sepultura en The Doors.

Binnen de SF waren dat grensverleggende boeken als: The Foundation van Isaac Asimov, Nul A van A.E. van Voght, Dune van Frank Herbert, The Stars my destination van Alfred Bester, The female man van Joanna Russ, Stand on Zanzibar van John Brunner, Neuromancer van William Gibson en Babel 17 van Samuel Delany; en zal dat mogelijk o.a.The Quantum Thief van Hannu Rajaniemi zijn.

Mijn grootste vraag is: “Gaan we de komende jaren iets nieuws zien met dezelfde impact? Iets dat generaties van nu nog steeds impact gaat maken op nieuwe lezers en nieuwe schrijvers?

Waar zal dat door komen? Door de literaire vorm en stijl? (De manier waarop de personages worden samengesteld, de manier waarop het verhaal zich ontwikkelt en situaties worden neergezet en uitgewerkt, de manier waarop zinnen zijn opgezet en samengesteld?) Door de inhoud? (Nieuwe ideeën, nieuwe inzichten, oude dingen die op een geniale manier bij elkaar worden gebracht?)

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s