Extremistische groeperingen en extreme handelingen

Belangrijk om te weten:

Dit is geschreven vanuit de ideeën en concepten die ik gebruik en verwerk in mijn fictie. Ik noem dit op verschillende plekken later in dit stuk, maar denk dat het relevant is om dat aspect vanaf het begin even goed duidelijk te maken.

Basisformule

Er is in mijn optiek een terugkerend patroon in de opzet van extremistische groeperingen en regeringsvormen die totalitair of onderdrukkend zijn. Hier zijn zes basiskenmerken die ik in mijn fictie gebruik:

  1. Een gepolariseerde en vertekende versie van “wij worden onderdrukt“, of “wij worden bedreigd“, of “wij hebben de waarheid gevonden en zijn genoodzaakt elders in te grijpen”
  2. De omarming en polarisatie van een bepaalde ideologie, die elke mogelijke vorm kan hebben, van politiek, tot humanistisch, tot religieus
  3. Een gepolariseerde en vertekende creatie van “de vijand” en van “de ander“, in elk van de gevallen waarin die “vijand” of “ander” geen aanhanger is van de eigen ideologie
  4. Een gepolariseerde en vertekende versie van de feiten, o.a. in nieuwsgeving, geschiedenisboeken en lesmateriaal
  5. Een systematische de-humanisatie (het wegstrippen van menselijkheid en menselijke eigenschappen) van “de vijand” en “de ander
  6. Geweld en aanzet tot geweld tegen anderen

De vorm en het belang van de ideologie

De / een ideologie werkt (even simpel gezegd en in mijn woorden) als een catalysator van gedachten en motieven. Het helpt de focus te bewaren en werkt als een kapstok waaraan de rest van het gedachtengoed kan worden gehangen.

Die ideologie kan van alles zijn. Er zijn kleinschalige moorden, aanslagen, brandstichtingen, martelingen en systematische onderdrukking en systematische moorden gepleegd in de naam, onder de vlag en “in het belang van” onder andere het:

  1. Socialisme
  2. Kapitalisme
  3. Boeddhisme
  4. Anarchisme
  5. Christendom
  6. Islam
  7. Racisme
  8. Communisme

Collectieve waanvoorstellingen

Een van mijn meest recente werkmodellen (ik denk sinds 2013 ongeveer) is het concept van collectieve waanvoorstellingen.

Een collectieve waanvoorstelling binnen dat kader is: “het geloof in iets dat niet bestaat, irrationele kenmerken heeft, niet bewezen kan worden en door een grote groep als (totale) waarheid wordt gezien, zelfs als de feiten tegen zijn”.

Extreme handelingen

Extreme handelingen, zijn handelingen waar we toe in staat zijn, maar die we normaal niet zouden plegen. Denk bijvoorbeeld aan moord, extreem fysiek geweld en brandstichting. Uiteraard zijn er individuen voor wie moord en/of brandstichting “normaal” zijn, maar daar gaat dit stuk niet over.

Wat wel relevant is, is dat we –vrijwel zonder uitzondering– aangezet kunnen worden tot extreme handelingen. (In het geval van ISIS zijn veel lokale soldaten volgens de berichten die ik heb gelezen “geworven” door gebruik te maken van geweld.)

We kunnen aangezet worden tot moord, extreem fysiek geweld en tot brandstichting, zelfs als we denken dat dat “niet in onze aard ligt”. We kunnen onder andere worden aangezet door (haat)retoriek en door (haat)denkbeelden die zo krachtig en zo overheersend zijn dat het idee ontstaat dat moord, extreem fysiek geweld en/of brandstichting binnen bepaalde kaders en tegen bepaalde groeperingen “gerechtvaardigd” zijn.

Die uitzondering? Dat zijn mensen die, onder andere, fysiek onwel worden bij de gedachte aan geweld. Die liever zelf geweld ondergaan dan geweld te plegen, die zelfs onder de meest extreme haat-situaties nog steeds niet over kunnen gaan tot geweld. Die mensen zijn uitzonderlijk zeldzaam.

Het nut van leugens, dwang en manipulatie

Maar hoe kom je tot dat punt van die collectieve waanvoorstelling en extreem geweld? Het individu is voornamelijk geneigd zich tot de eigen logica en een eigen “waarheid” te beperken en veel dingen voorbij te laten gaan, tenzij de wanhoop zo groot is dat (extreme) actie de enige uitweg lijkt. Denk bijvoorbeeld aan de volksopstanden in dictaturen die pas ontstaan als de leefomstandigheden volledig ondragelijk zijn geworden, of de vluchtelingen die pas vluchten als de dood niet meer abstract is, maar midden in het eigen huis staat.

Hier is mijn “hoe kom je tot dat punt van collectieve waanvoorstellingen (en extreme handelingen)?”, die ik als een soort handboek binnen mijn fictie gebruik:

  1. Door de (systematische) onderdrukking en uitwissing van feiten.
  2. Door de (systematische) ontmoediging, onderdrukking en afstraffing van een kritische houding
  3. Door een systematische implementatie van maatregelen die angst opwekken en de angst versterken aangaande elke handeling en elke gedachte tegen het “ideaal”, inclusief de systematische toepassing van intimidatie, fysiek en verbaal geweld en andere vormen van agressie tegen specifieke groepen en personen (dwang)
  4. Door systematisch, doelgericht en manipulatief te liegen over de rest van de wereld (bestaande uit andere mensen, andere gedachten, andere stromingen)
  5. Door systematisch, doelgericht en manipulatief te liegen over de de aard van de mens zelf.
  6. Door (grote) beloningen te creëren voor diegenen die zich conformeren aan de leugens

In recept-vorm: wring de werkelijkheid in een andere vorm, straf diegenen die het lef hebben om tegen dat verhaal in te gaan, beloon diegenen die openlijke steun bieden, zorg dat iedereen constant bang is voor jou en de mensen rondom hen en zorg ervoor dat elk feit en elke aanwijzing tot een andere realiteit of interpretatie verdwijnt, verdacht gemaakt of onvindbaar wordt.

Wat overblijft is de “werkelijkheid” die voornamelijk is gebaseerd op irrationele denkbeelden en een systeem waarin diegenen die deze irrationele denkbeelden het hardst ondersteunen, de grootste beloning krijgen. Het resultaat: een recept voor de creatie van collectieve, opgelegde waanvoorstellingen.

Waar is dit recept handig?

Het is verleidelijk om alleen te wijzen naar extremitische doelgroepen en groeperingen, maar dit “recept” wordt en werd  (onder ander een in verschillende variaties) gebruikt binnen / door:

  1. Religieuze sectes
  2. Extremistische groeperingen
  3. De meeste religieuze stromingen
  4. Dictaturen en totalitaire regimes
  5. Omgevingen waarin corruptie en geweld (o.a. in dienst van persoonlijke macht en welvaart) hun plek hebben gevonden
  6. Regeringen (inclusief diegenen die zichzelf een democratie noemen) die agressie en oorlog gebruiken als middel tot macht, positie en het verkrijgen van meer macht en rijkdom

Waarom religie en bestaande ideologieen bijdragen

Mao was niet degene die het communisme verzon. Hitler niet degene die met het idee van socialisme en nationaal socialisme kwam. De Westboro Church en andere christelijke haatgroepen, inclusief de Spaanse inqusitie zijn niet degene die met het idee van het Christendom kwamen. Het ISIS is niet de groepering die het Islamitische geloof heeft gesticht.

In elk van deze voorbeelden is een bestaande ideologie, een bestaand gedachtengoed gebruikt als een soort cadeau-verpakking voor iets anders. Iets dat niet draait om de basisbeginselen van die ideologie, maar dient als een soort “haak” waarmee mensen kunnen worden binnengehaald, waarbinnen al een bepaalde eenzijdige “waarheid” bestaat, waarbinnen (door en dankzij haatdragende voorgangers) al een bepaalde basale haatstructuur aanwezig is en waarbinnen andersdenkende mensen vaak al (systematisch) monddood worden gemaakt.

In mijn fictie ga ik er vanuit dat dit soort ideologieën al een open deur bieden naar extremisme en naar systemen van (extreme) onderdrukking, omdat elk basis-element al aanwezig is en slechts omgebogen hoeft te worden in een nieuwe richting.Bijvoorbeeld door op de juiste manier en op de juiste plek een nieuw vuur te ontsteken.

Waarom dit lastiger is zonder ideologie

Zonder een verbindende factor, of een grote bedreiging, is het ontzettend lastig om een grote groep mensen dezelfde kant op te laten bewegen.

Mensen zijn, in ieder geval in mijn optiek, in de basis eigenwijs, meer gericht op zichzelf dan op anderen, meer geïnteresseerd in hun eigen waarheid dan die van anderen. Meer katten dan honden. Meer individualistisch dan kuddedieren.

Groepsgedrag

Echter: we kunnen tegelijkertijd niet zonder de groep.

We hebben onder andere emotionele bevestiging nodig. Bijvoorbeeld dat we nut hebben, nuttig zijn, gewenst zijn, iets kunnen betekenen voor anderen.

Zo ver als ik kan zien zijn de mensen die voor isolament kiezen en de mensen die blij en gelukkig kunnen zijn zonder de bevestiging van anderen, de uitzondering en niet de regel.

Afsluitend

De uitwassen van geweld, in welke vorm dan ook, of dat nu het IRA, de Rote Armee Fraktion, Nazi-Duitsland, het beleid van Mao, Kongo onder koning Leopold, de “politionele acties” van Nederland in Indonesië, en zo voorts, gaan in vrijwel alle gevallen om de belangen van een kleine groep mensen en een (soms grootschalige) manipulatie van een bevolking. Vaak onder dwang, altijd onder de vlag van een “ideaal”. Het is vanuit dat systeem niet relevant of dat ideaal nu een nationalistisch, religieus of filosofisch ideaal is. Als het maar resoneert en zolang het maar verpakt kan worden in simpele principes en simpele leugens.

De “vijand”, in de meeste gevallen in de vorm van “de onderdrukker” (of mogelijke onderdrukker) of “de opstandigen” (als het om een regime gaat dat de macht heeft genomen), wordt tot een monster gemaakt, waarbij elk menselijk aspect van die “vijand” wordt weggehaald en weggelaten. De “vijand” kent, als resultaat, geen nuances. Elk, alles en iedereen dat onderdeel is van die “vijand” is eveneens slecht, onmenselijk en monsterlijk en wordt aanvullend vaak vergeleken met “dierlijk”.

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s