De kracht en de valstrikken van archetypes

Archetype?

Wikipedia:

Een archetype is een geïdealiseerd oermodel dat ten grondslag ligt aan latere varianten. Personificaties, objecten of concepten uit de culturele traditie, (drama, de literatuur, de mythologie, religie) of zelfs de geschiedenis (helden) kunnen dienen als archetype. Ook zijn er archetypische steden: Venetië als de ultieme waterstad of Parijs als de ultieme metropool.

Identificatie van rol en persoonlijkheid

“De politieagent”, “de spion”, “de mijnwerker” en “de projectmanager” zijn allemaal concrete archetypes, gebaseerd op een specifieke rol. We weten grofweg wat ze doen en wat hun rol inhoudt.

“De corrupte agent” verscherpt de eigenschappen van dat archetype. Uit films en mogelijk uit nieuwsberichten “weten we” dat een corrupte agent mogelijk samenwerkt met de georganiseerde misdaad, smeergeld ontvangt, een gevaar kan vormen voor de mensen die beschermd zouden moeten worden en zelfs dat deze corrupte agent zijn eigen collega’s kan verraden.

Gedragsmatige archetypes

Zodra je een stap hoger gaat, naar gedrag, kom je op meer overkoepelende archetypes zoals deze beneden (uit mijn eigen lijst). Die eigenschappen staan op zichzelf en kunnen gecombineerd worden, elkaar zelfs ogenschijnlijk tegenspreken:

  1. De beschermer — die anderen in bescherming zal nemen, soms en soms vaak ten koste van het zelf, die in staat is geweld te gebruiken als nodig is. Een beschermer kan ook een verzorger zijn, maar is dat niet noodzakelijk.
  2. De verzorger — die anderen zal verzorgen, zorg zal dragen voor anderen. De verzorger lijkt op de beschermer, maar zal uit zichzelf geen geweld gebruiken.
  3. De denker — overdenkt alles vanuit een neutraal oogpunt. Elke stap in zijn of haar eigen leven is onderdeel van een denkproces en wordt aan het denken onderworpen.
  4. De peinzer — overdenkt alles, maar dan vanuit “wat als het daarna fout gaat?”
  5. De gevoelspersoon — gaat uit van zijn of haar gevoelens en wordt daardoor geleid. Denken en overpeinzen is voor andere mensen.
  6. De cynicus — ziet alles vanuit een cynisch oogpunt. De wereld is een zure grap waarin dingen altijd op de verkeerde plek gebeuren. De cynische humor draait die zure, gebroken wereld om naar iets waarom gelachen kan worden.
  7. De moordenaar — ziet andere mensen als objecten die doodgemaakt kunnen worden.
  8. Het kind — ziet alles vanuit verwondering. Alles is nieuw. Er valt veel te leren.
  9. De idioot — ziet alles vanuit verwondering, maar zal nooit echt leren of begrijpen wat er gebeurt.

 

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s