Een basisinkomen en de toekomst

Allereerst waar ik vandaan kom: ik schrijf sceince fiction. Ik denk na over de toekomst. Ik denk na over verschillende variaties op die toekomst: waarin dingen enigszins misgaan bijvoorbeeld. Of redelijk goed.

Samengevat

Ik denk dat een basisinkomen voor iedereen een interessant uitgangspunt en een interessant experiment kan zijn. Met heel veel haken en ogen (waaronder de impact op de economische modellen waarmee we werken, de druk van de buitenwereld en hoe we nu met persoonlijke verantwoordelijkheid van burgers omgaan), maar ook met heel veel mogelijkheden.

Ik heb in deze post “een basisinkomen” vertaald naar “het basisrecht op gratis voedsel, gratis energie, gratis water en gratis communicatie (internet)”. Het grappige van die verandering is een verschuiving van perceptie die ik niet heb en had met een basisinkomen waarmee datzelfde verkregen kan worden. Dat perspectief komt mogelijk in een adere blogpost naar voeren.

Wat zijn de belangrijkste factoren die in onze toekomst een rol gaan spelen?

Hier zijn in mijn optiek de belangrijkste punten:

  1. Het constante streven naar goedkopere arbeidskrachten — Elke vorm van arbeid vind plaats in een systeem dat ernaar streeft om die arbeid zo goedkoop en efficient mogelijk plaats te laten vinden.
  2. De vervangbare arbeider — Elk van die vormen gaat door een proces van standaardisatie heen, zodat een arbeider vervangbaar wordt.
  3. Meer productiecapaciteit met minder mensen — Er zijn steeds minder mensen nodig om iedereen te kunnen voorzien van de basisbehoeften. Die basisbehoeften zijn onder andere: voedsel, water, huisvesting, elektriciteit en internet (communicatie)
  4. Meer productie, minder kosten, gratis voorziening basisbehoeften — Het is onder bepaalde voorwaarden (minder kosten, meer productie, gezonde economie, andere prioriteitstelling) mogelijk om iedereen te voorzien van “gratis” voedsel, “gratis” energie en “gratis” huisvesting.

Wat verandert er?

Dat basis-inkomen breekt met een basaal concept: “je moet werken voor je brood”.

Blijkbaar zitten we momenteel op een niveau waarop een kleine groep mensen zoveel omzet kan genereren en zoveel productie kan draaien dat een meerderheid daardoor voorzien kan worden van (het geld waarmee mensen kunnen worden voorzien van) water, voedsel, basale huisvesting en energie.

Vragen

Maar hoeveel geld is voldoende? Per persoon? Om te voorzien in wat? Ik wil dit geld dan ook vertalen naar de kern: “het voorzien in de basale noodzaak tot voedsel, water, huisvesting en energie”. Als een basisrecht, mogelijk. En ik wil kijken naar de mogelijke consequenties.

Wat gaat er mogelijk veranderen?

Op het moment dat je als land gaat voorzien in de noodzaak tot voedsel, huisvesting en energie, bijvoorbeeld door dit “gratis” te verschaffen, als een basisrecht voor elk persoon, gaat het volgende veranderen:

  1. De noodzaak tot werken. Waarom zou je werken als je al je basisbehoeften voorzien krijgt?
  2. De evaluatie van noodzaak en zelfwaarde. Is je werk je leven? Is werk nog wel noodzakelijk? Bepaalt werk je identiteit en je waarde in de maatschappij? Zo niet: wat dan wel?
  3. De instroom van immigranten. Als een land in alles voorziet en daar geen tegenprestatie voor vraagt (waar we hier over spreken) zal dat uitzonderlijk aanlokkelijk zijn voor mensen uit omgevingen waar dat niet zo is. Wat doe je met die situatie? Hoe los je dat probleem op? (Wereldvrede zou handig zijn, zodat dit model overal ingezet zou kunnen worden. Minder ambitieus: zorgen dat het model zelf overal elders geïmplementeerd kan worden)

Dat laatste punt is niet: “ojee, ojee en nu moeten we een grote muur rondom onszelf gaan optrekken”. Ik zie dit meer als: “als we door blijven gaan met het negeren van de consequenties van ons eigen handelen op wereldschaal, blijven we rondkloten zoals we nu doen”.

Geopolitiek karma: de echo van ons verleden als de molensteen op onze nek

Mijn welvaart en vrede gaat direct samen met de welvaart en vrede elders. Zo lang ik andere mensen en zolang ik andere landen blijf benadelen en zolang ik de regeringen blijf stimuleren en steunen die armoede en ellende veroorzaken, blijft de dreiging bestaan die voortkomt uit de schade van die acties. Meer en meer verbanden worden gelegd tussen de geopolitiek van de afgelopen 100 tot 150 jaar, vanuit Europa en de US naar de rest van de wereld en de gevolgen daarvan in de vorm van de armoede en de politieke instabiliteit in (onder andere) Afrika.

Dit is de echo uit ons verleden, die nu als een molensteen op onze nek rust.

Zelfs als we dit (een basisinkomen, ofwel: gratis voedsel, gratis water, gratis electriciteit en gratis internet voor iedereen) nu zouden kunnen implementeren, zitten we met de gevolgen van dat verleden (en hoe we nog steeds in bepaalde opzichten en volgens bepaalde bronnen op die manier wereldwijd bezig zijn)

Treurig genoeg is het, vanwege de situatie in de rest van de wereld (of die nu wel of niet door ons moedwillig uit balans is getrokken) momenteel makkelijker en meer aanlokkelijk om geen radicale sociale verbeteringen aan te brengen dan om dat wel te doen.

En de reden is niet zozeer “kunnen we dit wel betalen dan?”, maar meer: “wat gaat er vanuit de rest van de wereld naar ons toe komen?” omdat de rest van de wereld zich niet echt in een goede staat bevind.

Ik beschouw dit voornamelijk als het geopolitieke karma dat Europa, later samen met de Verenigde Staten van Amerika, door eigen toedoen in de 19e en 20e eeuw verzameld heeft.

Drie vragen over de sociale en culturele impact van gratis

Drie vragen  bij mij met “gratis” opkomt is:

  1. Waar baseer je de noodzaak op handelen op, als in alles voorzien wordt?
  2. Gaan we ons gedragen als verwende kinderen, die geen poot uit gaan steken omdat “pappa” en “mamma” (of de staat) toch wel in alles voorzien?
  3. Hoe ga je met de sociale en culturele impact daarvan om?

Ik kom daar gedurende de rest van deze blogpost op terug.

Wat als we op dat punt komen?

Wat als we dat punt bereiken? Waarin al ons voedsel door een beperkt aantal mensen geproduceerd kan worden? Waarin we in alles voorzien kunnen worden en eigenlijk niet meer zo nodig zijn op een arbeidsmarkt?

Wat zijn de gevaren?

Wat zijn de gevaren bijvoorbeeld? Vier bad-case scenarios:

  1. We worden dommer — Er is bijvoorbeeld geen noodzaak meer tot leren omdat in alles voorzien is. Waarom zou je naar school gaan en moeite doen als niemand je nodig heeft en daar geen echte beloning tegenover staat?
  2. We worden lui — Geen noodzaak tot werken, geen noodzaak tot actie. Al het voedsel is geregeld. Al het voedsel wordt (zo goed als) voor onze deur afgeleverd.
  3. Onze economie stort in — Geen actieve werkers, steeds dommere (ongeschoolde) en steeds luiere mensen (want iemand anders doet het wel, dus waarom zou jij?). En daardoor op een gegeven moment niemand meer om “aan de knoppen te draaien”
  4. We worden een makkelijke prooi voor andere landen — Zie bovenstaand riedeltje. En dan een andere buitenlandse macht die gewoon binnen kan komen lopen en de boel over kan nemen.

Zoals met elk systeem moet je rekening houden met dingen die fout kunnen gaan. Maar ook met de positieve impact. Hier zijn er drie:

  1. Sociaal — Meer aandacht voor elkaar. Meer hulp voor diegenen die dat nodig hebben. Meer samenzijn. Meer samen doen. Meer plezier
  2. Persoonlijk — Meer tijd voor persoonlijke ontwikkeling. Meer tijd om uit te zoeken en uit te vinden wat werkelijk belangrijk voor je is. Wat wil je? Waarom? Is dat het allerliefste wat je zou willen? Kan dat mooier? Beter?
  3. Omgeving — Meer tijd en meer mensen om de schade te herstellen van 2 eeuwen roofbouw op de wereld rondom ons, zodat ook de kinderen van onze kinderen een mooie wereld erven. Denk aan herbebossingsprojecten, het opruimen van onze rotzooi uit de zee, het herstellen van de schade van mislukte olieboringen in zee en het herstellen van de schade van het gif dat we in de natuur lozen om de dingen te maken waar we als consumenten zo blij van worden. En zo voorts.

Hoe voorkom en reduceer je de negatieve effecten?

Ik vat ze nog even samen:

  1. We worden een makkelijke prooi voor andere landen
  2. We worden een magneet voor immigranten
  3. We worden dommer
  4. We worden lui
  5. Onze economie stort in

In mijn optiek bereik je het meeste door:

  1. Collectieve verantwoordelijkheid — Door de verantwoordelijkheid voor een groot deel bij de burgers neer te leggen. Dit is jouw land, jouw economie, jouw levenswereld en dus ook jouw probleem.
  2. Educatie — Met name gericht op (de ontwikkeling van) denkmodellen waarmee dit soort problemen collectief kunnen worden opgelost. Het is niet voldoende om te zeggen: “dit is jouw probleem.” Daar hoort ook bij: “en dit zijn de middelen waarmee we ze op kunnen lossen”.
  3. Regering — Met name gericht op het collectief welzijn, het behouden en stimuleren van een gezonde economie en het behoud en groei van een bepaalde vorm van welvaart.

Wat als we allemaal op onze luie reet gaan zitten?

Er is een heel oud wantrouwen dat al in de “Politica” van Aristoteles teruggevonden kan worden. Dat wantrouwen is als volgt (mijn samenvatting): “als je mensen de vrijheid geeft om te doen wat ze willen, gaan ze op hun gat zitten en gebeurt er helemaal niets meer”.

Dit is deels waar, voor een deel van de bevolking. En grotendeels een leugen.

Alles wat nu aanwezig is, van de technologische vondsten tot regeringsvormen tot de vormen van huisvesting zijn het resultaat van menselijke wil en hard werken. Iemand stond op een gegeven moment op, zei: “Dit wil ik hebben” of: “Dit wil ik doen” en ging daarmee aan de slag. Soms alleen, maar vaak samen met andere mensen. De resultaten zijn overal zichtbaar. Niet altijd even plezierig.

Innerlijke drijfveren en de erkenning daarvan

Mensen doen en gaan doen wat ze leuk vinden, op basis van stimulans, interne drijfveren en beloning. Die stimulans verschilt per persoon en per cultuur. Die interne drijfveren verschillen per persoon. Die beloning verschilt per situatie.

Dit is wat ik zou doen:

  1. Zelfkennis — Zorg dat mensen zichzelf leren kennen. “Wat kan ik wel? Wat kan ik niet? Wat wil ik wel? Wat wil ik niet? Wat weet ik wel? Wat weet ik niet? Waarom is dat zo?”
  2. Zelfontwikkeling — Stimuleer zelfontwikkeling. “Welke middelen zijn er beschikbaar? Hoe kan ik die benutten om te bereiken wat ik wil?”
  3. Begeleiding — Zorg voor begeleiding. Bijvoorbeeld door leraren en coaches.

Slot

Een basisuitkering voor iedereen, waarin in alle levensbehoeften voorzien kan gaan worden, gaat impact hebben. Niet alleen op de economie, maar ook op de cultuur.

We komen momenteel voort uit een (economisch) model waarin onze waarde en onze welvaart voortkomt uit constante arbeid, waarin we onze collectieve inspanningen uiteindelijk weer terugzien in de dingen die we kunnen kopen en die we kunnen consumeren.

Dat model kan mogelijk gaan veranderen. Zeker als er steeds minder mensen nodig gaan worden om de productie en de logistiek van dat voedsel en die producten gaande te houden en te zorgen dat alles blijft werken en wordt onderhouden.

Wat gaan we doen als op een gegeven moment nog maar een fractie van de bevolking nodig is om alles gaande te houden? Waarop gaan we onze zelfwaarde baseren als het merendeel van ons, als gevolg daarvan, werkeloos is?

Ik denk dat we nieuwe vormen van vrijheid gaan ontdekken en nieuwe wegen voor onze creativiteit.

Ik denk dat in het gunstige scenario de innovatie en vooruitgang alleen nog maar toe gaat nemen. Dat onze welvaart alleen nog maar beter gaat worden. En in het meest gunstige scenario blijven we ons bewust van het belang van ons eigen aandeel daarin. Bijvoorbeeld door zelfontwikkeling, zelfkennis en een solide bestuur.

In het minder-gunstige scenario, wacht ons voornamelijk ellende. Omdat we bijvoorbeeld gaan vergeten dat onze eigen inspanning nodig blijft om een aangename wereld te maken. En omdat we bijvoorbeeld gaan vergeten wat er nodig is om in leven te blijven.

Dit alles is niet zozeer gekoppeld aan een basisinkomen voor iedereen, of de invoeren en uitvoer van de (momenteel) meer extreme variant in de vorm van een onbestrijdbaar recht (voor iedereen) op gratis voedsel, gratis water, gratis huisvesting, gratis communicatie (en Internet) en gratis energie.

Dit is wel gekoppeld aan hoe we omgaan met onze veranderende realiteit.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s